Lê Công Định about TRUMP

 

Lê Công Định

 

Lo sợ Đảng Cộng Hòa mất Hạ Viện và Thượng Viện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vì giá dầu tăng cao do thất bại trong việc giải quyết vấn đề eo biển Hormuz với Iran, nên Donald Trump đã bán đứng người dân Ukraine bằng quyết định mua dầu diesel của Nga.

Nước Mỹ dưới thời cầm quyền của một kẻ vụ lợi như Donald Trump đã đánh mất vị thế chính nghĩa và không còn xứng đáng là ngọn hải đăng về nhân quyền, dân chủ và pháp trị trên toàn thế giới nữa.

Đó là điều đáng tiếc, nhưng có thể hiểu được, vì thể chế chính trị nội tại của Mỹ thực ra không hoàn hảo như nhiều người (trong đó có tôi) lầm tưởng, nên vẫn có lúc có thể bị xoay chuyển theo hướng suy đồi về đạo đức chính trị bởi một kẻ vô lại như Donald Trump. Âu đó cũng là bài học đắt giá đối với các nền dân chủ Tây phương.

Âu Châu dù đang gặp khó khăn trong những vấn đề kinh tế và xã hội, và dù thể chế chính trị của những nước này còn đầy khiếm khuyết, vẫn luôn được dẫn dắt bởi những chính khách có tư cách chuẩn mực và đạo đức chính trị tối thiểu. Họ không vì sự yếu thế của quốc gia mình mà a dua theo gã vô lại Donald Trump. Sự khác biệt có lẽ nằm ở nền văn minh và giá trị văn hóa lâu đời của Âu Châu.

Khi cùng lên tiếng ủng hộ Tòa Hình sự Quốc tế (ICC) và phản đối lệnh cấm vận ICC của Mỹ, một số nước Âu Châu, Nhật và Canada đã minh định niềm tin vững chắc của mình vào công lý và luật pháp quốc tế, khác hẳn với chính quyền vụ lợi vô đạo đức của Donald Trump.

Do những diễn biến quốc tế hai năm gần đây kể từ sự trở lại quyền bính của Donald Trump, tôi đã bắt đầu quá trình re-thinking về Trung Quốc và thể chế chính trị của quốc gia này.

So về chính sách hiếu chiến và bá quyền, Trung Quốc rõ ràng không thể so sánh với Hoa Kỳ thời nay. Thể chế chính trị Trung Quốc cũng không sản sinh ra và tạo cơ hội cho những kẻ vô lại như Donald Trump cầm quyền, bởi lẽ đó là sự khiếm khuyết mà chỉ nước Mỹ mới gặp phải từ cấu trúc chính trị nội tại của nó. Đây là một sự thật mà dù ai nhiều thành kiến với Bắc Kinh cũng không thể bác bỏ.

Thêm nữa, giờ đây trong mắt tôi, mô hình Trung Quốc thực sự có nhiều điều đáng để Việt Nam học hỏi trên con đường phát triển kinh tế và hiện đại hóa của mình. Trung Quốc cần được nhìn nhận lại, dù muốn hay không.

CHUYỆN THIÊN HẠ

 

 

CHUYỆN THIÊN HẠ

Phong Dinh ·

 

Putin có tiền bán dầu, Trump có bạn, Ukraine có lỗi

Tác giả: Heather Delaney Reese

Dương Lệ Chi, chuyển ngữ

12-10-2026

 

Vào lúc 12:41 trưa nay, một Donald Trump đầy giận dữ đã bước thẳng về phía các phóng viên đang tập trung gần bậc thềm South Portico lịch sử của Nhà Trắng. Với thái độ gần như không hề kiềm chế cảm xúc hay bận tâm đến hậu quả lời nói của mình đối với thế giới, ông ta đã đưa ra những câu trả lời đi ngược lại các giá trị Mỹ – những phát ngôn hiếm thấy ở một vị tổng thống Ho

Cuộc trao đổi chỉ kéo dài vỏn vẹn 5 phút 36 giây trước khi ông ta đột ngột quay lưng bỏ đi mà không trả lời thêm bất kỳ câu hỏi nào. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi đó, ông đã thể hiện rõ ràng rằng nước Mỹ giờ đây đang đứng về phía những kẻ tội phạm chiến tranh và quay lưng lại với các nền dân chủ đang phải đấu tranh sinh tồn trước các cuộc xâm lược và tấn công vô cớ. Ông ta thậm chí chẳng buồn che giấu lập trường của mình, thậm chí còn đổ lỗi cho quốc gia đang chiến đấu để tự vệ vì đã không thể dàn xếp để chấm dứt cuộc chiến.

Khi được một phóng viên hỏi về những chỉ trích xoay quanh thỏa thuận dầu diesel mới giữa ông ta và Vladimir Putin, ông ta lập tức trút toàn bộ sự bực dọc lên đầu Volodymyr Zelensky. Thỏa thuận này sẽ đưa hàng triệu tấn dầu diesel của Nga ra thị trường toàn cầu và tạm thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt vốn được áp đặt nhằm ngăn chặn Nga kiếm tiền tài trợ cho cuộc chiến ở Ukraine. Ông phớt lờ tất cả những điều đó và quay sang trách móc Zelensky – tổng thống của quốc gia bị xâm lược – vì đã không chấm dứt chiến tranh. “Zelensky lẽ ra đã có thể dàn xếp cuộc chiến này nhiều lần rồi. Rất, rất nhiều lần. Vậy mà ông ấy lại chọn không làm điều đó“.

Sau đó, ông tuyên bố rõ với cả thế giới về lập trường của Hoa Kỳ đối với Nga và Ukraine, không để lại chút mơ hồ nào khi nói: “Tôi đề nghị họ nên có một nhà lãnh đạo mới, người có khả năng đạt được thỏa thuận, bởi vì lẽ ra ông ấy đã có thể thực hiện nhiều thỏa thuận nhưng vì lý do nào đó lại chẳng bao giờ làm“.

Dù cố ý hay vô tình, lời lẽ của ông cho thấy một người đã từ bỏ sự ủng hộ dành cho Ukraine; ông ngầm khẳng định rằng Zelensky lẽ ra nên đầu hàng và giao nộp đất nước cũng như người dân của mình cho Vladimir Putin – kẻ cầm quyền hiếu chiến vốn là bạn của Trump. Ông ta tiếp tục, dường như muốn bảo đảm cả thế giới biết rõ mình đang đứng về phía nào: “Và tôi nghĩ đã đến lúc Ukraine cần một vị tổng thống mới“.

Tổng thống Hoa Kỳ Donald J. Trump kêu gọi thay đổi chế độ tại một quốc gia dân chủ đang bị một kẻ độc tài xâm lược; ông thực hiện điều này ngay trên bãi cỏ Nhà Trắng, trước ống kính máy quay, mà không hề do dự hay cảm thấy xấu hổ. Đó chính là thực trạng đất nước chúng ta hiện nay. Tổng thống của chúng ta không còn giả vờ đứng lên chống lại cái ác trên thế giới này nữa, thay vào đó, ông lại chọn cách tiếp tay cho nó phát triển.

Tôi thậm chí không thể đếm hết mình đã phải theo dõi bao nhiêu giờ đồng hồ Donald Trump phát biểu trong suốt hai năm qua để có thể viết những bài đăng mỗi tối. Tôi đã trở nên chai sạn trước nhiều điều ông ta nói, nhưng việc chứng kiến ​​ông ta ca ngợi Putin và bôi nhọ Zelensky thực sự gây chấn động và đau lòng. Điều đó đưa tôi trở lại ký ức thời thơ ấu trong Chiến tranh Lạnh, cũng như cảm giác nhẹ nhõm và hy vọng mà tất cả chúng ta từng có khi Bức tường Berlin sụp đổ.

Nhiều người trong chúng ta còn nhớ—hoặc đã tìm hiểu về—những thập kỷ đầy bất định và sợ hãi mà chúng ta tưởng chừng đã lùi xa; nhưng chúng ta cũng hiểu rằng, chúng có thể trỗi dậy lần nữa nếu các nhà lãnh đạo độc tài được phép đe dọa các nước láng giềng mà không phải chịu hậu quả. Là Tổng thống Hoa Kỳ, lẽ ra Donald Trump phải hiểu rõ về thời kỳ đó và biết rằng hòa bình có thể tan vỡ dễ dàng đến mức nào; vậy mà ông vẫn kêu gọi thay thế tổng thống Ukraine—một hành động mang lại lợi ích trực tiếp cho Vladimir Putin.

Thỏa thuận về dầu diesel Nga của Trump mới được công bố hôm qua; theo đó, Nga đồng ý cung cấp 300.000 tấn dầu diesel cho Hoa Kỳ và thị trường toàn cầu. Putin sau đó đã đưa ra tuyên bố thông qua truyền thông nhà nước Nga, cho biết lô nhiên liệu này có thể bắt đầu được chuyển đến gần như ngay lập tức. Tuy nhiên, cũng như hầu hết mọi chuyện liên quan đến những người như Trump và Putin, vấn đề này thực chất chẳng liên quan mấy đến dầu diesel. Ngay cả khi đợt cung ứng đầu tiên này thật sự được thực hiện và Hoa Kỳ nhận được toàn bộ số dầu đó, thì lượng dầu này cũng chỉ đủ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ diesel của đất nước chúng ta trong vỏn vẹn 15 giờ đồng hồ. Thực tế là, chúng ta vốn đã sản xuất nhiều dầu diesel hơn mức tiêu thụ. Donald Trump hy vọng rằng một lượng nhỏ nhoi này sẽ tạo ra phép màu giúp giảm giá cả, bất chấp việc các chuyên gia năng lượng cho rằng điều đó khó có thể tạo ra tác động đáng kể. Tuy nhiên, hành động này thực chất đã đạt được mục đích thật sự của nó: Phát đi một tín hiệu công khai tới mọi quốc gia trên thế giới rằng Hoa Kỳ hiện đang sát cánh cùng các nhà độc tài.

Đó là khía cạnh quan trọng không kém gì khoản lợi nhuận mà Nga sẽ thu được từ thỏa thuận này hay cách họ sử dụng số tiền đó. Cả thế giới đang dõi theo hành động của chúng ta; vậy mà chúng ta lại mua nhiên liệu từ một tên tội phạm chiến tranh, trong khi lại nói với quốc gia bị hắn xâm lược rằng chính họ là nguồn cơn vấn đề và khuyên họ nên đầu hàng. Khi không thể chấm dứt cuộc chiến như những gì từng nhiều lần hứa hẹn, Trump đã làm điều mà ông ấy vẫn luôn làm: Đổ lỗi cho người khác.

Tổng thống Zelensky đã phản ứng trước thỏa thuận này bằng cách gọi đó là hành động “không công bằng và thiếu trung thực”, đồng thời coi đó là một món quà dành cho Putin. Ông ấy hoàn toàn có lý, bởi lẽ mỗi đô la Nga kiếm được từ việc bán năng lượng đều là khoản tiền mà họ có thể dùng để mua thêm tên lửa để bắn vào các khu chung cư, bệnh viện và nhà máy điện của Ukraine. Ông Zelensky đã thẳng thắn tuyên bố: “Mỗi đô la chi trả cho dầu mỏ Nga đều là tiền đổ vào cuộc chiến“. Đó chính là thứ mà tiền của chúng ta đang chi trả vào lúc này.

Sự phẫn nộ trước hành động của Donald Trump đã lan đến cả những nơi ít ai ngờ tới trong chính đảng của ông, bao gồm cả dân biểu đảng Cộng hòa Brian Fitzpatrick (bang Pennsylvania) – đồng chủ tịch Nhóm Dân biểu Quốc hội về Ukraine. Ông thông báo sẽ trình một dự luật mang tên “Đạo luật Ronald Reagan: Hòa bình đến từ Sức mạnh” (Ronald Reagan Peace Through Strength Act) nhằm ngăn chặn mọi hoạt động mua dầu mỏ từ Nga. Ông cũng cho biết sẽ sử dụng thủ tục “kiến nghị đưa dự luật ra sàn” (discharge petition) để buộc phải tổ chức bỏ phiếu tại Hạ viện, qua đó hoàn toàn bỏ qua sự kiểm soát của ban lãnh đạo đảng Cộng hòa. Dân biểu Cộng hòa Don Bacon (bang Nebraska) ngay lập tức ký tên đồng bảo trợ dự luật và viết trên mạng xã hội rằng: “Quốc hội cần phải thể hiện lập trường dứt khoát“.

Ông Fitzpatrick chọn đặt tên dự luật theo tên Ronald Reagan như một sự tri ân đối với vị tổng thống Cộng hòa, là người đã biến sự cứng rắn với các nhà độc tài và kiên quyết không nhượng bộ yêu sách của họ thành nguyên tắc cốt lõi trong chính sách đối ngoại của mình. Ông đang sử dụng di sản của một cựu tổng thống Cộng hòa để làm nổi bật hố sâu ngăn cách giữa những giá trị mà đảng Cộng hòa từng đại diện và thực trạng mà Donald Trump đã biến đảng này trở thành như vậy hiện nay.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lisa Murkowski (bang Alaska) là người thường chỉ nói suông chứ hiếm khi có hành động thực tế – cũng đưa ra tuyên bố: “Cách đây vài tuần, Quốc hội đã thông qua với đa số áp đảo một đạo luật nhằm tăng cường các biện pháp trừng phạt và thuế quan đối với Nga. Tổng thống nên tận dụng các thẩm quyền đó thay vì để Nga xuất khẩu dầu diesel, thu về lợi nhuận và tiếp tục cuộc chiến thảm khốc ở Ukraine“. Bà nói thêm: “Chúng ta có thể thảo luận về việc đưa Nga trở lại thị trường năng lượng toàn cầu sau khi chiến tranh kết thúc, nhưng trước mắt, chúng ta cần cắt đứt mọi nguồn lực đang tiếp sức cho cuộc chiến này“.

Chúng ta cũng không thể quên rằng, chỉ vài tuần trước, Quốc hội đã thông qua “Đạo luật Lindsey Graham về Trừng phạt Nga và Iran năm 2026” với tỷ lệ phiếu bầu tại Hạ viện là 262-159 và tại Thượng viện là 86-11. Dự luật này trao cho ông Trump thẩm quyền áp thuế lên tới 100% đối với năm quốc gia mua dầu khí lớn nhất của Nga. Trump đã ký văn bản đó, nhưng rồi lại quay ngược sang ký một thỏa thuận về dầu diesel với Nga.

Vấn đề không chỉ dừng lại ở Ukraine. Mọi chuyện còn lớn hơn nhiều. Ukraine là một nền dân chủ đang đấu tranh để sinh tồn và hiện đang giữ vững phòng tuyến cho toàn châu Âu. Nếu Ukraine sụp đổ, hoặc nếu Donald Trump thành công trong việc phát đi tín hiệu với thế giới rằng hành động xâm lược mang tính đế quốc của Putin sẽ không phải gánh chịu hậu quả nào, thì tín hiệu đó sẽ truyền đến cả Bắc Kinh và Bình Nhưỡng. Nó sẽ cho mọi chính quyền độc tài trên thế giới—những nước đang dõi theo và chờ xem liệu quốc gia hùng mạnh nhất của thế giới dân chủ sẽ giữ vững lập trường hay quay lưng bỏ mặc—thấy rằng họ có thể hành động mà không phải lo về hậu quả. Đó chính là điều đang bị đe dọa.

Vấn đề còn nằm ở thông điệp gửi tới thế giới và thông điệp gửi tới Nga – một đối thủ ở ngay gần chúng ta. Cả Putin và Trump đều mang tham vọng đế quốc. Trump đã thể hiện rõ rằng ông ta muốn có Greenland – vượt xa khỏi phạm vi thỏa thuận mà ông ta từng đề xuất ở đó và vẫn muốn thâu tóm cả Canada. Chiến lược An ninh Quốc gia của ông ta coi Tây Bán cầu là vùng đất cần phải được thu hồi. Ông ta không còn công khai nhắc nhiều về điều này trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ vì nó không được lòng công chúng, nhưng việc tạm thời gác lại các lời đe dọa không có nghĩa là ông ta đã từ bỏ ý định. Điều đó chỉ có nghĩa là ông ta sẽ quay lại ngay khi cuộc bầu cử kết thúc.

Sẽ đến lúc, trong tương lai không xa, chúng ta bị chất vấn về những gì mình đã làm trong giai đoạn đen tối này của lịch sử đất nước. Người ta sẽ hỏi, liệu chúng ta chỉ giả vờ như mọi chuyện vẫn ổn, hay viện cớ rằng mình quá bận rộn để quan tâm đến những gì đang diễn ra xung quanh. Chúng ta sẽ phải chịu trách nhiệm về những hành động của mình khi họ bắt giữ người dân ngay trên đường phố mà không qua quy trình pháp lý đúng đắn và tước bỏ quyền lợi của phụ nữ; về việc liệu chúng ta có lên tiếng khi họ thâu tóm quyền lực, khơi mào chiến tranh và ném bom vào tàu ​​thuyền; hay liệu chúng ta có phản kháng khi Trump tỏ ra thân mật với một kẻ độc tài.

Chúng ta sẽ phải trả lời trước con cháu và trước những trang sử. Tôi tin rằng chúng ta sẽ có thể nhìn lại với lương tâm thanh thản, biết rằng mình đã góp sức ngăn chặn điều đó, dù vẫn ước rằng, lẽ ra mình đã có thể làm được nhiều hơn thế. Những kẻ đang cổ vũ và tiếp tay cho những gì ông ta đã và đang làm sẽ phải chịu trách nhiệm về một điều hoàn toàn khác. Và điều đó sẽ mang lại cho chúng ta chút an ủi trong những thời khắc đầy cam go này.

Đất nước chúng ta lại vừa chạm thêm một đáy mới, và tôi biết rằng việc lên tiếng đang ngày càng trở nên nguy hiểm. Tôi biết rằng việc đứng về phía Zelensky, chỉ trích Putin và đích danh gọi tên Trump mỗi tối sẽ khiến tôi bị đưa vào “danh sách đen”. Tôi biết rằng, nếu cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ không diễn ra suôn sẻ, những người như tôi sẽ là mục tiêu tiếp theo. Các nhà văn, nhà báo, nhà bình luận và chính trị gia từng lên tiếng – chúng tôi sẽ là những người bị thanh trừng; đó chính là cách hành xử của những kẻ độc tài. Tôi hiểu điều đó, và tôi đã hiểu rõ ngay từ đầu. Nhưng tôi vẫn cứ làm, bởi vì việc này vô cùng quan trọng. Tôi làm điều đó vì tất cả chúng ta. Vì mỗi cá nhân dám công khai bày tỏ lập trường chống lại chính quyền tham nhũng này, bởi vì khi hành động cùng nhau, chúng ta sẽ an toàn hơn. Nếu chỉ một vài người trong chúng ta lên tiếng, chúng ta rất dễ bị cô lập, bị bịt miệng và bị biến thành tấm gương răn đe cho kẻ khác. Nhưng nếu tất cả chúng ta cùng lên tiếng, nếu hàng triệu người trong chúng ta kiên quyết không im lặng, họ sẽ không thể nhắm vào tất cả chúng ta được. Điều đó đúng với mọi phong trào kháng cự trong lịch sử, và cũng đúng với hiện tại. Vì vậy, xin hãy đi bầu. Hãy bỏ phiếu như thể cuộc sống của con cháu chúng ta phụ thuộc vào điều đó. Nhưng cũng hãy lên tiếng nữa. Hãy lên tiếng thật mạnh mẽ và rồi mạnh mẽ hơn nữa.

Tuần qua, tôi nhận thấy một hiện tượng ngày càng phổ biến trên mạng xã hội mà tôi gọi là “sự kháng cự thầm lặng”, dù không ồn ào, nhưng nó truyền tải thông điệp vô cùng mạnh mẽ và là điều mà nhiều người trong chúng ta có thể thực hiện. Các nhà sáng tạo nội dung – hay còn gọi là những người có sức ảnh hưởng (influencers) – vốn không hoạt động trong lĩnh vực chính trị, chẳng hạn như thợ mộc, người đánh giá ẩm thực hay các chủ tài khoản chia sẻ về thú cưng, đều đang lồng ghép thông điệp vào video của mình mà không cần trực tiếp nói ra bằng lời. Tôi đã thấy những nội dung nói về “băng tan” hay “hãy bỏ phiếu cho phe Dân chủ (màu xanh) để cứu đất nước”. Tôi thấy họ mặc những chiếc áo in dòng chữ “F*CK Trump” (ĐM Trump) hay “Áp dụng Tu chính án thứ 25 ngay”. Họ vẫn làm công việc thường ngày của mình, đồng thời thể hiện lập trường kiên quyết, cho khán giả biết rõ ràng nhưng đầy tinh tế về quan điểm của họ.

Đây là lúc chúng ta cần đẩy mạnh nỗ lực của chính mình. Hãy tìm ra những cách thức – dù thầm lặng hay công khai – để đấu tranh. Chúng ta phải có mặt vào ngày 3 tháng 11 và bỏ phiếu như thể tương lai của đất nước này phụ thuộc vào đó, bởi thực tế đúng là như vậy. Vượt qua cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ không phải là đích đến; đó mới chỉ là vạch xuất phát. Sau đó, chúng ta cần bầu ra một vị tổng thống sẵn sàng bắt tay vào công việc dài hơi và đầy gian nan để dọn dẹp, khắc phục tất cả những vấn đề này.

Không có gì là chắc chắn cả, nhưng có một điều tôi biết về người Mỹ, đó là chúng ta luôn làm điều đúng đắn. Luôn luôn là như vậy. Có thể không nhanh như mong đợi và đôi khi vẫn mắc sai lầm trên chặng đường đi, nhưng rốt cuộc chúng ta vẫn sẽ làm điều đúng đắn. Tôi tin rằng lần này cũng vậy. Đó là lý do vì sao tôi vẫn đặt niềm tin vào nước Mỹ. Và quý vị cũng nên như thế.

Hẹn gặp quý vị ngày mai,

Heather