CÁI TÁT MANG TÊN LỊCH SỬ

 

 

CÁI TÁT MANG TÊN LỊCH SỬ

 

Sự Thật Lề Đường (STLĐ)

Quang Nguyen ·

 

 

Gửi những người Việt vẫn còn đội nón đỏ sau cú từ chối này

Tôi sẽ không vòng vo. Cộng đồng người Việt vừa bị từ chối tham gia lễ diễu hành kỷ niệm 250 năm lập quốc — không một lời giải thích, không một lời xin lỗi, không cả một sự thừa nhận rằng đơn kháng cáo đã được gửi đi. Và trong lúc đó, không ít người trong chính cộng đồng mình vẫn đang đội nón đỏ, vẫn đang chia sẻ hình ông Trump trên Facebook, vẫn đang gọi những người chỉ trích ông là "thân Cộng," "phản quốc," "vô ơn với nước Mỹ."

Tôi muốn hỏi thẳng: vô ơn với ai? Với cái chính quyền vừa đóng sầm cửa lại trước mặt cộng đồng mình à?

Sự thật không cần trang điểm

Liên Hội Người Việt Toàn Quốc Hoa Kỳ đã nộp đơn xin tham gia diễu hành tại Washington D.C. Đơn bị từ chối. Họ kháng cáo lên Ủy Ban America250, lên ban tổ chức, lên các dân biểu. Im lặng. Không một câu trả lời, dù chỉ là một câu từ chối lịch sự.

Trong khi đó, bộ máy America250 — do chính quyền Trump giám sát qua Task Force 250 — không ngừng tự ca ngợi mình là sự kiện "engaging every American," "honoring the contributions of all Americans," "celebrating ALL of us." Khẩu hiệu thì rộng như đại dương. Danh sách thực tế thì hẹp như một cánh cửa khép.

Đây không phải một sự cố hành chính ngẫu nhiên. Đây là một mô hình lặp lại suốt lịch sử nước Mỹ: hứa hẹn sự bao gồm bằng ngôn từ, rồi thực hành sự loại trừ bằng hành động — và im lặng mỗi khi bị chất vấn, vì im lặng không bao giờ phải chịu trách nhiệm.

Việt MAGA ơi, tỉnh dậy đi

Tôi biết nhiều người trong số các anh chị từng là sĩ quan, từng là tù cải tạo, từng vượt biển bằng máu và nước mắt. Tôi tôn trọng điều đó tuyệt đối. Nhưng chính vì các anh chị đã trả giá quá đắt cho hai chữ "tự do" và "công bằng," tôi càng không hiểu nổi tại sao các anh chị lại tiếp tục trao trọn lòng trung thành cho một phong trào chính trị chưa từng, và sẽ không bao giờ, xem cộng đồng mình là một phần thực sự của "nước Mỹ" mà nó đang vẽ ra.

Đừng nhầm lẫn. Phong trào MAGA không được dựng lên để phục vụ người nhập cư — kể cả người nhập cư da vàng đã bỏ phiếu trung thành cho nó suốt ba thập niên. Nó được dựng lên trên một lời hứa rất cụ thể, rất rõ ràng, dành cho một nhóm người rất cụ thể: đưa nước Mỹ "trở lại vĩ đại" theo hình dung của một thời kỳ mà người da trắng nắm toàn quyền văn hóa, kinh tế, chính trị — và những người như chúng ta chỉ là khách trọ được phép ở lại nếu biết im lặng và biết ơn.

Khi các anh chị hô "USA! USA!" trong các cuộc mít tinh, các anh chị có bao giờ tự hỏi: trong hình dung "vĩ đại" đó, có chỗ nào dành riêng cho một gia đình tị nạn nói tiếng Việt ở nhà, ăn nước mắm, thờ ông bà, và có hai lá cờ trong phòng khách? Hay các anh chị chỉ được mời vào bức tranh đó với điều kiện: im lặng về phần Việt Nam, chỉ trưng phần "yêu nước Mỹ kiểu Cộng Hòa" ra ngoài?

Lòng trung thành một chiều không phải là tình yêu

Có một sự thật cay đắng mà tôi xin nói thẳng: tình yêu của cộng đồng Việt MAGA dành cho Trump và phong trào của ông ấy là một tình yêu một chiều. Các anh chị bỏ phiếu cho ông. Các anh chị bảo vệ ông trên mạng xã hội, đôi khi còn quyết liệt hơn cả người Mỹ bản xứ sinh ra ở đây. Các anh chị tin rằng lòng trung thành đó sẽ được đổi lại bằng sự công nhận, bằng một chỗ đứng, bằng một dòng chữ trong sách lịch sử nói rằng "cộng đồng người Việt cũng là một phần của câu chuyện nước Mỹ."

Và đổi lại, các anh chị nhận được gì? Một cánh cửa đóng sầm trước cuộc diễu hành mừng sinh nhật chính cái đất nước mà các anh chị thề trung thành. Không một lời giải thích. Không một lời xin lỗi. Chỉ có sự im lặng lạnh lùng của một bộ máy không thấy cần phải giải trình với những người nó đã dùng xong lá phiếu.

Đây không phải một sự nhầm lẫn của riêng năm 2026. Đây là khuôn mẫu xuyên suốt: người nhập cư da màu, kể cả khi trung thành tuyệt đối với cánh hữu, vẫn luôn bị xem là công cụ chính trị tạm thời — được mang ra trưng bày khi cần chứng minh "chúng tôi không phân biệt chủng tộc," rồi bị gạt sang một bên khi cần phân chia ai mới thực sự thuộc về "nước Mỹ thật."

Đây không phải lỗi của Dân Chủ

Tôi biết phản xạ đầu tiên của nhiều người sẽ là: "Chắc tại phe Dân Chủ phá hoại, sabotage cộng đồng mình." Xin hỏi thẳng: Ủy Ban America250 đang hoạt động dưới sự giám sát của ai? Task Force 250 do ai lập ra, do ai điều hành? Nhà Trắng hiện tại thuộc về đảng nào?

Khi mọi việc suôn sẻ, công lao thuộc về "chính quyền của chúng ta." Khi có chuyện bất công xảy ra ngay dưới sự giám sát của chính chính quyền đó, đột nhiên lỗi lại thuộc về phe đối lập đang không nắm quyền lực gì trong vụ này. Đó không phải là tư duy chính trị. Đó là tư duy của một tín đồ không muốn nhìn thấy thần tượng của mình có lỗi.

Sự thật về vị trí của chúng ta

Tôi xin nói rõ, không màu mè: trong con mắt của những kiến trúc sư thực sự đứng sau chủ nghĩa MAGA — không phải những người Việt trung thành đi theo, mà là tầng lớp hoạch định chính sách, tư tưởng da trắng thượng đẳng đứng phía sau khẩu hiệu "America First" — chúng ta chưa bao giờ là trung tâm của câu chuyện. Chúng ta là số liệu trong báo cáo, là tấm ảnh minh họa cho "sự đa dạng," là khối phiếu bầu hữu ích ở những bang chiến địa như California, Texas, Virginia. Nhưng khi đến lúc viết lại câu chuyện chính thức về 250 năm nước Mỹ — câu chuyện sẽ được dạy trong sách giáo khoa, chiếu trên truyền hình quốc gia, diễu hành qua thủ đô — chúng ta bị gạch tên khỏi danh sách diễn viên.

Đây không phải là một tai nạn của một cá nhân quan liêu nào đó. Đây là biểu hiện cụ thể, có thể kiểm chứng bằng văn bản kháng cáo bị phớt lờ, của một thực tế rộng lớn hơn: chủ nghĩa dân tộc da trắng thượng đẳng, dù được gói trong ngôn ngữ "yêu nước" và "vĩ đại," về bản chất không bao giờ có chỗ thực sự bình đẳng cho người da màu — kể cả những người da màu trung thành nhất với nó.

Câu hỏi cuối cùng, không phải để làm tổn thương mà để đánh thức

Tôi không viết những dòng này để hả hê hay để "dạy đời" ai. Tôi viết vì tôi thương cộng đồng mình — thương những người đã đổ máu, đã vượt biển, đã dạy con cháu yêu một đất nước đôi khi không yêu lại mình bằng một nửa những gì mình đã trao.

Nhưng thương không có nghĩa là im lặng trước sự thật. Và sự thật là: nếu sau cú tát rõ ràng này — một cú tát có tên, có ngày tháng, có văn bản kháng cáo bị phớt lờ làm bằng chứng — mà vẫn có người trong cộng đồng mình tiếp tục đội nón đỏ, tiếp tục biện hộ, tiếp tục đổ lỗi cho "phe kia," thì câu hỏi không còn là "tại sao họ loại trừ mình" nữa. Câu hỏi trở thành: "Tại sao mình vẫn tiếp tục yêu một thứ không bao giờ yêu lại mình?"

Lòng yêu nước thật sự không đòi hỏi sự trung thành mù quáng với bất kỳ đảng phái hay cá nhân nào. Lòng yêu nước thật sự đòi hỏi can đảm để nhìn thẳng vào sự thật, kể cả khi sự thật đó đến từ chính phe mình từng tin tưởng tuyệt đối. Nếu nước Mỹ thực sự vĩ đại, nó phải đủ vĩ đại để có chỗ cho câu chuyện của chúng ta trong ngày sinh nhật 250 năm của chính nó. Nếu nó không tìm được chỗ đó, thì vấn đề không nằm ở chúng ta. Vấn đề nằm ở cái định nghĩa hẹp hòi về "nước Mỹ vĩ đại" mà một số người vẫn đang cúi đầu phục vụ.

— Viết sau khi đọc bản kháng cáo bị phớt lờ

Tháng Sáu, 2026

Kể chuyện ĐỒNG TÂM và cụ Lê Đình Kình

 

- André Menras / Hồ Cương Quyết — published 28/03/2026 23:30, cập nhật lần cuối 02/04/2026 20:27

Nhân dip ra mắt phim Vietnam au coeur

 

 

Kể chuyện ĐỒNG TÂM

và cụ Lê Đình Kình

 

André MENRAS Hồ Cương Quyết

 

LTS – Cuốn phim tài liệu VIETNAM AU COEUR (Việt Nam trong tim tôi)  sẽ ra mắt khán giả Câu lạc bộ YDA
tại rạp Grand Action (5, rue des Ecoles, 75005 Paris) 16g ngày thứ bảy 4.4.2026. Cuốn phim dành một
trường đoạn về cụ Lê Đình Kình và cuộc đấu tranh của làng Đồng Tâm chống lại sự cưỡng đoạt của
chính quyền và tập đoàn Viettel.

 

Các bạn Diễn Đàn hỏi tôi tại sao trong cuốn phim VIETNAM AU CŒUR vừa thực hiện, tôi đã dành cả một trường đoạn về cụ Lê Đình Kình, về thảm kịch làng Đồng Tâm ? Đơn giản, đó là một trải nghiệm cay đắng trong đời tôi với đất nước Việt Nam, và tôi chắc chắn nó sẽ được khắc ghi vào lịch sử Việt Nam như một sự kiện đau buồn, đồng thời cũng là tấm gương kiên định phi thường của người nông dân, qua bao thế kỷ, chưa hề khuất phục trước bạo quyền (bất luận là Việt Nam hay ngoại quốc), bền bỉ giữ gìn đất đai của mình. 

Tôi đã nói và viết về Đồng Tâm, nhưng trong phim này, tôi muốn hình ảnh cho thấy niềm đau, nỗi kinh ngạc và cơn phẫn nộ, vì hình ảnh nói thật và nói mạnh hơn ngôn từ, chữ nghĩa.

Như chính cụ Lê Đình Kình, vài phút trước khi bị thẳng tay bắn chết trên giường, đã nói để trấn an cụ bà : “ Đảng sẽ không làm vậy đâu, có pháp luật chứ…”. Không lạc quan như cụ Kình, nhưng tôi vẫn mong rằng trước sự kháng cự của nhân dân, chính quyền sẽ không phản ứng tàn bạo và kinh khủng đến thế.

Duyên nợ của tôi với làng Đồng Tâm bắt đầu trong một cuộc họp bạn tại căn hộ của nhà văn Phạm Toàn, Hà Nội. Trong bữa ăn, câu chuyện xoáy quanh một trong những tệ nạn quốc gia của Việt Nam : việc trưng dụng, cưỡng đoạt phi pháp đất đai của nông dân, mà thủ phạm là những cán bộ tham nhũng móc nối với bọn đầu cơ. Các bạn đã nêu ra những vụ việc đã và đang xảy ra. Đó là lần đầu tiên tôi nghe nói tới làng Đồng Tâm : nông dân ở đây kiên quyết chống lại tập đoàn Viettel của quân đội và những nhóm lợi ích, họ khởi kiện từ năm 2013, nhưng chính quyền và tòa án cứ mập mờ cù cưa, vụ công an dã chiến tấn công lần đầu hồi tháng tư 2017, đánh đập làm cụ Lê Đình Kình bị thương nặng (cụ trở thành tàn tật) rồi bắt giam cụ, khiến dân làng (nhất là những phụ nữ tay không) đã phản ứng bằng cách « cầm giữ » trong làng 38 cảnh sát dã chiến, bộ đội và nhân viên an ninh. Những lời hứa hão, những cam kết long trọng bị lật ngược, những vu khống của cán bộ cao cấp của chính quyền Hà Nội, cơ quan tư pháp và tướng lĩnh quân đội.

Trong suốt những năm trước đó, tôi đã nghe nói về những vụ lừa đảo quy mô của bộ máy chính quyền, dùng bạo lực cướp đoạt đất đai và nhà cửa của những người dân đàng hoàng (Thủ Thiêm, vườn rau Lộc Hưng, cũng như ở Bình Dương, Dương Nội (gần Hà Nội), hay Tiên Lãng (Hải Phòng). Tôi nghĩ Đồng Tâm ở gần Hà Nội cũng sẽ chỉ là một vụ phản đối tương tự. Khi tôi hỏi các bạn có thể dẫn tôi đi thăm Đồng Tâm hay không, họ không do dự, nhưng đã cảnh giác tôi là sẽ nguy hiểm. Công an đã vây bủa khoanh vùng. Từ khách sạn của tôi ở khu phố cổ Hà Nội, các bạn đã đi xe hơi đến đón tôi. Sau một vòng, tôi chuyển sang ngồi « xe ôm » ra một địa điểm ngoại thành, từ đó lại lên xe hơi, cuối cùng là cưỡi xe máy đến làng Đồng Tâm. Tại đây, khoảng hai chục người đứng đón tôi ở ngoài sân, và trong phòng, khoảng ba mươi người ngồi quây quần chung quanh cụ Lê Đình Kình. Chòm râu bạc như chòm râu Bác Hồ, cụ Kình tươi cười ngồi giữa những người thân. Một bạn nói đôi lời giới thiệu tôi, nhưng xem ra mọi người đã biết và đợi tôi. Suốt hơn một giờ, tôi cố gắng không để sót một hình ảnh, một lời nói nào của cụ, kể lại cuộc đấu tranh. Đầu óc minh mẫn, trí nhớ phi thường, không bỏ sót một tên người, một địa danh, cụ kể lại quá trình sự kiện đã dẫn tới tình trạng bế tắc hiện nay. Cụ nhắc lại chi tiết diễn biến những quyết định pháp lý mâu thuẫn của chính quyền, nói qua về cuộc tấn công đã khiến cụ trở thành tàn tật. Hiển nhiên người đảng viên lão thành ấy được mọi người dân làng quý trọng, cụ đã bảo vệ lập trường của người dân một cách thông tuệ và kiên quyết. Nhưng càng nghe cụ nói, tôi càng thấy lo lắng và linh cảm những hậu quả không hay. Đối với chính quyền cấp cao, sự phản kháng của dân làng Đồng Tâm mang một chiều kích khác với nơi khác. Đây không phải là Lộc Hưng của những người Công giáo di cư mà người ta có thể dễ dàng chụp mũ chống chế độ. Ở Đồng Tâm, đông đảo quần chúng đoàn kết chung quanh một con người được mọi người quý trọng, có tâm có tài, cựu chiến binh, hơn 50 năm tuổi đảng. Họ không phải là một gia đình, hay vài gia đình cấu kết lại. Họ đa số đều là đảng viên, lặp lại những khẩu hiệu của Đảng, những tuyên bố chống tham nhũng của Tổng bí thư Đảng cộng sản, kêu gọi toàn dân đoàn kết chống tham nhũng. Chỉ có một cách duy nhất giải quyết bế tắc là áp dụng luật pháp nghiêm minh của một Nhà nước pháp quyền. Nhưng thứ luật mà chính quyền nêu ra xem ra là luật rừng của tập đoàn Viettel. Tuy nhiên, trong cuộc phỏng vấn ngày 8 tháng 3 năm 2019, cũng như người dân làng, tôi vẫn mong rằng khả năng xấu nhất, bạo lực cực điểm; không thể xảy ra. Và khi chụp ảnh kỷ niệm, tôi bắt tay bái biệt cụ Kình, tôi tâm niệm sẽ được gặp lại cụ.

Nhưng rất nhanh chóng, chính quyền đã đánh tan giấc mơ về một giải pháp khôn ngoan, hòa bình. Họ đã gửi ngay cho tôi một thông điệp khiến tôi càng thêm lo lắng. Khi tôi ra sân bay Nội Bài để rời Hà Nội, tôi được gọi tên qua loa « đến kiểm tra hành lý ». Người kiểm tra là ba cán bộ công an, một nữ hai nam. Hành lý là chuyến đi thăm Đồng Tâm của tôi. Họ rất lễ độ, thậm chí hơi lúng túng, gọi tôi bằng « bác », và tói gặp tôi theo chỉ thị của cấp trên. Người phụ nữ trẻ tuổi điều khiển cuộc nói chuyện nói chị ta biết là tôi đã quay phim cuộc phỏng vấn cụ Kình. Cũng thừa nhận là năm 2017 đã xảy ra vụ công an bạo hành dân làng, song « bạo hành là do cả hai bên ». Tôi nói tôi rất phẫn nộ trước việc Đảng bạo hành một đảng viên cộng sản lão thành chỉ vì ông cụ bảo vệ ruộng đất của mình và của dân làng. Tôi nói đến Nhà nước pháp quyền. Tôi yêu cầu ghi âm những lời phản đối của tôi và chuyển tới cấp trên thì họ từ chối. Tôi nói nếu quả như chị nói « bạo hành là do cả hai bên » thì cho tôi gặp một công an bị nông dân bạo hành, tôi sẽ phỏng vấn và cho vào phim. Người nữ công an nhận lời, nhưng sau đó yêu cầu của tôi không được thực hiện. Kết thúc cuộc đối thoại, một trong hai người nam chưa nói gì,  đã chuyển cho tôi « thông điệp » sau đây, xưng hô vẫn là bác cháu lễ phép : « Bác cũng hiểu là nếu bác làm gì có hại tới uy tín của Đảng, bác sẽ phải chịu trách nhiệm về mọi hậu quả ». Lúc đó tôi mới hiểu rằng những lo lắng của tôi là có cơ sở.

Linh cảm như vậy nên một ngày sau khi về tới Paris, 8 tháng một 2020, tôi đã gửi một lá thư viết tay cho đại sứ Nguyễn Thiệp ở Paris. Sau đây là một trích đoạn : « …Không đi sâu vào việc xem xét các quy trình phức tạp và trái ngược nhau, cũng không suy xét giá trị các tuyên bố của những lãnh đạo và cán bộ thành phố, tôi chỉ xin nhấn mạnh về sự khẩn thiết phải đi tới một giải pháp công bằng, không bạo động, cho cuộc xung đột mang tính bùng nổ này. Làm sao tránh được đổ máu, một nguy cơ xem ra gần kề. Tháng ba năm ngoái, tôi đã gặp nhân dân Đồng Tâm, chăm chú nghe quan điểm những người lao động và tìm hiểu tình hình thực địa. Đó là những người dân hiền hòa, lương thiện, yêu đất nước như yêu chính mình. Tôi hiểu họ quyết tâm tự  bảo vệ. … Tôi ủng hộ nhân dân Đồng Tâm… ».

Tôi không hề nhận được hồi âm. Sáng hôm sau, là cuộc tấn công tàn sát. Thật kinh hoàng. Trên màn hình của đài VTV1, là những cuộc thẩm vấn, những lời thú tội cưỡng ép, khuôn mặt sưng vù của hai người con trai cụ Kình, Lê Đình Công, Lê Đình Chức và người con gái nuôi Bùi Thị Nối. Tên tôi, Hồ Cương Quyết được công khai khẳng định là đồng lõa và tôi nhận được những lời đe dọa qua mạng. Sau đó tôi đã theo dõi phiên tòa được dàn dựng với 19 người bị bắt, các luật sư bị côn đồ của công an sách nhiễu trên đường đi tới tòa án. Cuỗi cùng là bản án : tử hình cho hai người con trai, chung thân cho người cháu nội. Tru di tam tộc, theo đúng truyền thống phong kiến ở Trung Quốc và Việt Nam.

Những tuyên bố dối trá và mâu thuẫn của những tướng lĩnh, các cuộc điều tra độc lập bị nghiêm cấm, những đám tang bị công an kềm kẹp. Tôi còn theo dõi việc bắt bớ những người đi tìm sự thực và phát biểu, như nữ ký giả Phạm Đoan Trang và bản « báo cáo Đồng Tâm », bị kết án 9 năm tù giam, những người lên tiếng đoàn kết như gia đình bà Cấn Thị Thêu và hai con trai Phương và Tư, cả ba đều bị án nặng. Tất nhiên, người ta cấm đoán mọi cố gắng chi viện bà quả phụ và thân nhân mất hết các nguồn thu nhập : chị Nguyễn Thúy Hạnh kêu gọi quyên góp, gửi khoảng 20 000 đô la vào tài khoản Vietcombank. Đảng ra lệnh chặn tài khoản với lý do « tài trợ khủng bố », đến hôm nay, tài khoản này vẫn bị phong tỏa. Bà Hạnh bị sách nhiễu liên tục trước khi bị bắt giam và kết án ba năm tù (phần lớn thời gian này ở bệnh viện tâm thần). Tôi có thể liệt kê nhiều trường hợp khác, cho thấy giới lãnh đạo Đảng, công an và quân đội đã chuẩn bị kỹ càng một cuộc hành quân chống lại cả một làng xã hòa bình nhưng cứng đầu (đưa ra nào lựu đạn, dao kéo, nông cụ, thùng xăng như chiến lợi phẩm để báo chí nhà nước rêu rao là bằng chứng của những hành động khủng bố). Không những thế, có lẽ họ cũng dự kiến cuộc tấn công sẽ gây ra phản ứng phẫn nộ của dư luận và sáng kiến hỗ trợ gia đình nạn nhân, nên họ đã chuẩn bị bắt giam những nhà hoạt động dân chủ mà họ đã theo dõi từ trước.

Nhìn lại, có thể nói lá thư tôi gửi đại sứ Nguyễn Thiệp quả là ngây thơ, vì bản thân ông đại sứ cũng không thể làm được gì : mọi việc đã được cấp trên của ông quyết định rồi. Cho nên, mỗi lần câu chuyện Đồng Tâm được gợi ra, tôi lại nhớ tới cái nhìn tin cậy của Lê Đình Kình khi cụ gọi tôi bằng hai tiếng « đồng chí ». Tôi còn cảm thấy bàn tay mảnh khảnh của cụ nắm chặt tay tôi lúc chia tay, tôi tự trách mình bất lực, đã không gây được tiếng vang đủ để ngăn chặn sự việc. Tôi nghĩ tới lá   cờ giải phóng mà tôi đã giương cao, nghĩ tới vết nhơ mới xảy ra này. Tôi cảm thấy bị phản bội, thóa mạ, hổ thẹn. Chính vì vậy mà mỗi lần ra bắc, tôi đặt hoa trước mộ cụ Kình, vào làng thăm cụ bà, nói đôi lời an ủi. Đó cũng là lý do tại sao bà có mặt trong cuốn phim, nói lên nỗi đau, kể lại sự thực về cái đêm hôm ấy tại ngôi nhà còn mang nhiều chứng tích. Bà có quyền nói, bà phải nói : đêm hôm ấy công an đã bịt chặt miệng bà trong lúc họ giết chồng bà, cướp đi con cháu bà.

André Menras / Hồ Cương Quyết

Nhà thơ Hữu Loan khóc giữa Sài Gòn

 

Sang Nguyễnbá ·

Follow

March 29 at 7:16 AM ·

Nhà thơ Hữu Loan khóc giữa Sài Gòn

* * *

Lời giới thiệu của NNC:

Nói đến Nguyễn Hữu Loan, tức nhà thơ Hữu Loan, người ta liên tưởng đến bài thơ “Màu tím hoa sim” được ông sáng tác vào năm 1949 tại Thanh Hoá với lời đề tặng “Khóc vợ Lê Đỗ Thị Ninh”. Bà là con gái cụ Lê Đỗ Kỳ, cùng công tác tại Uỷ ban tỉnh Thanh Hoá sau Cách mạng tháng Tám với Hữu Loan.

Cụ Lê Đỗ Kỳ có người con trai cả là Lê Đỗ Khôi, hy sinh tại Điện Biên Phủ 5 tiếng đồng hồ trước khi quân ta cắm cờ trên sở chỉ huy của Pháp. Tiếp đó là Lê Đỗ Nguyên, tức Trung tướng Hồng Cư. Em ông Cư là Lê Đỗ An, tức Nguyễn Tiên Phong, sau là Bí thư Trung ương Đoàn TNCS HCM. Em ông Nguyên là Đại tá Lê Đỗ Thái. Hai ông Hồng Cư và Lê Đỗ Thái hiện sống ở Hà Nội và đều lấy con gái GS. Đặng Thai Mai.

Bài thơ phổ biến tại Miền Nam không những qua sách báo, mà còn được phổ nhạc, hát rộng rãi trên đài phát thanh, các buổi trình diễn văn nghệ trên sân khấu, nhất là vào những năm thập niên 60 của thế kỷ 20. Bài thơ đả được các nhạc sĩ Dzũng Chinh, Phạm Duy, Anh Bằng, Duy Khánh, Nguyễn Đặng Mừng, Thu Hồ, Hồng Vân... phổ nhạc.

Bản “Màu tím hoa sim” thời ấy ngắn hơn bản tác giả công bố sau này. Bản cũ chấm hết ở mấy câu: “Tôi hát trong màu hoa. Áo anh sứt chỉ đường tà. Vợ anh mất sớm, mẹ già chưa khâu” chứ không có thêm “Tôi ví vọng về đâu. Tôi với vọng về đâu. Áo anh nát chỉ dù lâu...” ở cuối bài như sau này:

“Khóc vợ Lê Đỗ Thị Ninh”

Nàng có ba người anh đi bộ đội

Những em nàng

Có em chưa biết nói

Khi tóc nàng xanh xanh

Tôi người Vệ quốc quân

xa gia đình

Yêu nàng như tình yêu em gái

Ngày hợp hôn

nàng không đòi may áo mới

Tôi mặc đồ quân nhân

đôi giày đinh

bết bùn đất hành quân

Nàng cười xinh xinh

bên anh chồng độc đáo

Tôi ở đơn vị về

Cưới nhau xong là đi

Từ chiến khu xa

Nhớ về ái ngại

Lấy chồng thời chiến binh

Mấy người đi trở lại

Nhỡ khi mình không về

thì thương

người vợ chờ

bé bỏng chiều quê...

Nhưng không chết

người trai khói lửa

Mà chết

người gái nhỏ hậu phương

Tôi về

không gặp nàng

Má tôi ngồi bên mộ con đầy bóng tối

Chiếc bình hoa ngày cưới

thành bình hương

tàn lạnh vây quanh

Tóc nàng xanh xanh

ngắn chưa đầy búi

Em ơi giây phút cuối

không được nghe nhau nói

không được trông nhau một lần

Ngày xưa nàng yêu hoa sim tím

áo nàng màu tím hoa sim

Ngày xưa

một mình đèn khuya

bóng nhỏ

Nàng vá cho chồng tấm áo

ngày xưa...

Một chiều rừng mưa

Ba người anh trên chiến trường Đông Bắc

Được tin em gái mất

trước tin em lấy chồng

Gió sớm thu về rờn rợn nước sông

Đứa em nhỏ lớn lên

Ngỡ ngàng nhìn ảnh chị

Khi gió sớm thu về

cỏ vàng chân mộ chí

Chiều hành quân

Qua những đồi hoa sim

Những đồi hoa sim

những đồi hoa sim dài trong chiều không hết

Màu tím hoa sim

tím chiều hoang biền biệt

Có ai ví như từ chiều ca dao nào xưa xa

Áo anh sứt chỉ đường tà

Vợ anh chưa có mẹ già chưa khâu

Ai hỏi vô tình hay ác ý với nhau

Chiều hoang tím có chiều hoang biết

Chiều hoang tím tím thêm màu da diết

Nhìn áo rách vai

Tôi hát trong màu hoa

Áo anh sứt chỉ đường tà

Vợ anh mất sớm, mẹ già chưa khâu...

Màu tím hoa sim, tím tình trang lệ rớm

Tím tình ơi lệ ứa

Ráng vàng ma và sừng rúc điệu quân hành

Vang vọng chập chờn theo bóng những binh đoàn

Biền biệt hành binh vào thăm thẳm chiều hoang màu tím

Tôi ví vọng về đâu

Tôi với vọng về đâu

Áo anh nát chỉ dù lâu...

* * *

Bài viết của Cung Tích Biền:

Thật hạnh ngộ khi chúng tôi được gặp nhà thơ Hữu Loan, tác giả bài thơ Màu Tím Hoa Sim, cùng một số vị trong vụ án Nhân văn – Giai phẩm, những năm từ 1957 về sau, trên đất Bắc.

Sau tháng Tư 1975, trước khi nhà thơ Hữu Loan có dịp vào Nam, đã có một số thân hữu từ miền Nam ra Bắc thăm ông. Khó có thể mô tả cảnh nghèo khó của gia đình ông thuở ấy, lại khó hình dung ra cái tình cảnh cô đơn của một Hữu Loan bị chính quyền cô lập trong bao nhiêu năm.

Ông vào thăm Sàigòn khá muộn màng, có thể do điều kiện kinh tế quá khó khăn. Anh em chúng tôi có dàn xếp một ngày để tiếp ông. Cà phê sáng, dùng cơm trưa, buổi chiều đưa ông đi dạo chơi đó đây. Thuở ấy chỉ toàn xe đạp, sang trọng tí chút là xe gắn máy. Ông rất hồi hộp khi ngồi yên sau xe gắn máy. Ông luôn bảo “Đèo nhau xe đạp, chậm rãi, thì bình an hơn”.

Quán cà phê vườn khá rộng. Khi anh Duy đưa Hữu Loan tới, quanh bàn chúng tôi đã có Tô Kiều Ngân, Bùi Giáng, mấy anh em văn nghệ, có cả một lúc có hai cô, Huyền Tr. và Thúy V. một cô là ca sĩ, cô kia đang là diễn ngâm thơ cho đài phát thanh, trong các chương trình thi ca.

Hữu Loan, thoạt nhìn như một pho tượng, sạm một màu đất nung. Khuôn mặt chữ điền, tóc dài, trán rộng, sống mũi thẳng, cao. Tôi nghiêng người chào ông. Ông nở nụ cười. Một nụ cười cẩn thận, nói rằng thân thiện là chưa đúng. Một cái bắt tay của giao tế, dè chừng. Sống ở miền Nam, sau cơn dâu bể, nay gặp anh trở về, gặp chị ngoài kia vô, chào một nhà văn xứ Bắc vừa chạm mặt, tôi nhận ra tất cả họ đều có một hành xử khá giống nhau.

Bây giờ ông đang trước mặt. Với ly cà phê đen, bữa nay tôi có cái để mà Nhớ Lại, có cái để được Ngắm Nhìn. Hữu Loan, Ông từ đâu tới!

Trò chuyện với Hữu Loan, mến ông là một người khá hiểu biết về văn chương, học thuật. Dễ là chốn tri âm, tương phùng. Có thể do ông là người có học hành tử tế, trưởng thành vào thời kỳ nước nhà còn lưu giữ những nền móng đạo lý, những thứ vốn văn hóa quý hiếm của giống nòi.

Một ngày gặp gỡ. Bữa trưa uống một trận bia. Chiều đưa ông thăm chơi đó đây. Buổi tối ghé một quán vườn, rất đông anh em. Sáng hôm sau ông ghé tôi. Chúng tôi cùng uống cà phê, ăn sáng. Nhà tôi ngay đường Nguyễn Huệ nên nhà hàng Givral cũng gần. Vào quán, ông đầy vẻ ngỡ ngàng. Xem thực đơn, ông nói, “Tôi không biết gọi gì, anh gọi dùm”.

Tôi gọi cho ông ly cà phê sữa, bánh mì vuông, một đĩa thịt nguội, patê, xúc xích. Lúc này chúng tôi cũng đang túng thiếu, nhưng tiếp ông, tôi phải “bề thế” tí chút. Chẳng lẽ mấy mươi năm ông nhai củ mì ngoài Bắc, giờ này tôi mời ông mấy củ khoai lang trộn bo bo!

Tôi nhường ông ngồi ghế bên trong, nhìn ra đường, quang cảnh góc đại lộ Lê Lợi và Tự Do. “Sàigòn nó to rộng thế đấy”. Bên kia là Continental khách sạn thuộc loại cổ nhất Sàigòn, nhà Hát Tây [tòa nhà Hạ nghị viện thời Cộng Hòa], khách sạn Caravelle. Ông mãi nhìn cảnh đẹp bên ngoài, lại nhìn đĩa thịt nguội. Chừng không muốn ăn. Tôi giục ông ăn chút gì kẻo đói bụng.

Ông nói: “Anh cho tôi nhìn một hồi đã. Bao nhiêu năm tôi mới thấy cái món lạ lùng này”. Ông ăn một cách khó khăn. Chừng từ lâu không quen với dao nĩa. Tôi bèn gọi một đĩa tương tự, rồi bốc mà ăn, ý hô hào ông cùng bốc mà ăn.

Nhìn ông, tôi lại nhớ nước mắt của ông buổi sáng hôm qua. Lúc trò chuyện, tôi nói nhỏ với Thúy V. “Em nên ngâm bài Màu Tím Hoa Sim của chính Hữu Loan để tặng ông”.

Trong quán có cây đàn ghi-ta. Vũ D. đệm đàn. Tô Kiều Ngân rút cây sáo trúc “nhà nghề”, dìu giọng người ngâm thơ. Giọng Thúy V. mượt mà, khá trữ tình. Nghe ngâm thơ của mình, từ mấy mươi năm bị chế độ cấm phổ biến trên đất Bắc, Hữu Loan ngậm ngùi. Bất ngờ ông bật tiếng khóc.

Khuôn mặt như một phiến đá chỗ lòng suối cạn. Khó lòng thấm nước. Nhưng những hạt trong vắt cứ trôi xuống má. Ông có vẻ sờ soạng. Một bàn tay thò vào túi. Không có gì. Hai bàn tay thô tháp chỉ run run, ông kéo cái chéo áo ka-ki màu chàm, vải nhám, chừng cũng bẩn do mặc lâu ngày, đưa lên lau nước mắt…

Nhà thơ Hữu Loan qua đời vào trung tuần tháng 3 năm 2010 tại quê nhà, hưởng thọ 94 tuổi. Phùng Quán ra đi ngày 22 tháng 1 năm 1995. Trần Dần mất ngày 17 tháng 1 năm 1997. Cùng những ngày của mùa xuân. Phan Khôi, Văn Cao, Nguyễn Mạnh Tường, Trần Đức Thảo, Nguyễn Hữu Đang…và nhiều nữa… những thành phần trụ cột của Phong trào “Đi Tìm tự do tư tưởng, đòi hỏi nhân quyền”, là đỉnh cao của văn hóa, cội nguồn, nay đã ra người thiên cổ.

Thiên cổ, là Bên Kia của hiện thực bên này ư? Bên kia, ai có nhớ về? Hoài niệm, bảo tôi nghĩ và viết những dòng này.

(Hình ảnh do NNC sưu tầm trên mạng)

Phản đối Trump gây chiến tranh Iran và chính thức tuyên bố từ chức?

 

Nguyen Chiến Thắng

1h ·

Đâu là lý do khiến Giám đốc Tình báo Quốc gia - Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia Hoa Kỳ (MAGA gạo cội) phản đối Trump gây chiến tranh Iran và chính thức tuyên bố từ chức?

Sau đây là toàn văn đơn từ chức của ông:

"Thưa Tổng thống Trump,

Sau nhiều cân nhắc, tôi đã quyết định từ chức Giám đốc Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia, có hiệu lực từ hôm nay.

Tôi không thể với lương tâm trong sáng mà ủng hộ cuộc chiến đang diễn ra ở Iran.

Iran không gây ra mối đe dọa cận kề nào đối với quốc gia chúng ta, và rõ ràng là chúng ta đã bắt đầu cuộc chiến này do áp lực từ Israel và nhóm vận động hành lang quyền lực của họ tại Mỹ.

Tôi ủng hộ các giá trị và chính sách đối ngoại mà ngài đã cam kết vận động tranh cử vào các năm 2016, 2020, 2024, và đã được thực thi trong nhiệm kỳ đầu tiên của ngài.

Cho đến tháng 6 năm 2025, ngài hiểu rằng các cuộc chiến ở Trung Đông là một cái bẫy đã cướp đi sinh mạng quý giá của những người yêu nước Mỹ và làm suy yếu sự giàu có và thịnh vượng của quốc gia chúng ta.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình, ngài hiểu rõ hơn bất kỳ Tổng thống hiện đại nào về cách áp dụng sức mạnh quân sự một cách quyết đoán mà không khiến chúng ta bị cuốn vào các cuộc chiến tranh không hồi kết. Ngài đã chứng minh điều này bằng cách tiêu diệt Qasam Solamani và đánh bại ISIS.

(Nhưng) Ngay từ đầu nhiệm kỳ này, các quan chức cấp cao của Israel và những thành viên có ảnh hưởng trong giới truyền thông Mỹ đã triển khai một chiến dịch thông tin sai lệch nhằm làm suy yếu hoàn toàn cương lĩnh "Nước Mỹ trên hết" của quý vị và gieo rắc tư tưởng ủng hộ chiến tranh để khuyến khích một cuộc chiến với Iran.

Chiến dịch này được sử dụng để đánh lừa quý vị tin rằng Iran đang đe dọa trực tiếp đến Hoa Kỳ, và nếu quý vị tấn công ngay bây giờ, sẽ có một con đường rõ ràng dẫn đến chiến thắng nhanh chóng. Đây là một lời nói dối và là chiến thuật tương tự mà người Israel đã sử dụng để lôi kéo chúng ta vào cuộc chiến tranh Iraq thảm khốc, khiến quốc gia chúng ta mất đi sinh mạng của hàng ngàn người lính ưu tú nhất. Chúng ta không thể mắc sai lầm này một lần nữa.

Là một cựu chiến binh đã 11 lần tham chiến và là chồng của một nữ quân nhân đã hy sinh vì Tổ quốc, người đã mất người vợ yêu quý Shannon trong một cuộc chiến do Israel gây ra, tôi không thể ủng hộ việc đưa thế hệ tiếp theo ra chiến đấu và hy sinh trong một cuộc chiến không mang lại lợi ích gì cho người dân Mỹ, cũng như không biện minh cho cái giá phải trả bằng sinh mạng của người Mỹ.

Tôi cầu mong quý vị sẽ suy ngẫm về những gì chúng ta đang làm ở Iran, và chúng ta đang làm điều đó vì ai?

Thời điểm để hành động mạnh mẽ đã đến. Ngài có thể đảo ngược tình thế và vạch ra một con đường mới cho quốc gia chúng ta, hoặc ngài có thể trượt dài hơn nữa về phía suy thoái và hỗn loạn.

Ngài nắm giữ quyền quyết định.

Tôi rất vinh dự được phục vụ trong chính quyền của ngài và phục vụ đất nước vĩ đại của chúng ta.

Giám đốc, Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia

Ký tên:

Joseph Kent.

Lời bình!

Những gì Trump đang làm ở Iran, đã chứng minh lời hứa của Trump với cử tri Mỹ rằng không tham gia vào các xung đột quốc tế, không hy sinh xương máu của lính Mỹ và tiền của vào những cuộc chiến tranh ngoài biên giới chỉ là lừa dối.

Việc Trump đốt hàng tỷ USD mỗi ngày, chỉ 3 ngày chiến tranh Iran Trump đã sử tiêu hao một lượng tên lửa Patriot nhiều gấp bội số tên lửa Patriot mà Mỹ đã cung cấp cho Ukraine từ trước đến nay ...đã cho thấy việc Trump lên án Biden phung phí tiền thuế của người dân Mỹ vào chiến tranh Ukraine, và chỉ trích Biden trao hết những vũ khí đắt tiền cho UKraina chỉ là cái cớ để Trump cúp viện trợ, cúp vũ khí, đè Ukraine đòi nợ... chỉ là hành động trói tay UKraina cho Nga ra đòn, áp lực Ukraine đầu hàng chỉ là hành động làm hài lòng Putin và tối hậu thư mà Putin đã mớm cho Trump tại Alaska.

Thay cho lời kết:

Trump nuôi giấc mộng chiếm đảo Greenland của Đan mạch, sáp nhập Canada, chia rẽ đồng minh NATO, đánh thuế bừa bãi lên toàn thế giới bất chấp đồng minh, bất chấp chuỗi cung ứng...

bán đứng Ukraine,

tấn công Venezuela bẳt Maduro,

tấn công Iran tiêu diệt giáo chủ... không phải vì dân chủ, không phải vì chống độc tài, không phải vì chống Nga, không phải vì chống Tàu; không phải vì hòa bình thế giới,

càng không phải vì Ukraine hay vì người dân Mỹ, VN hay Iran...mà vì tiền, vì khoáng sản, dầu mỏ - cưỡng đoạt theo kiểu thực dân cũ... với đầy đủ bản chất ỷ mạnh, hiếp yếu. Và IQ thì có hạn, nhưng lòng tham vô đáy.

Ngày xưa NATO ủng hộ Mỹ, chiến đấu cùng Mỹ ở Afghanistan vì Mỹ bị khủng bố tấn công, còn bây giờ Trump tự gây ra chiến tranh chỉ vì dầu mỏ và trục lợi thì Trump đừng ảo tưởng sẽ lôi kéo NATO.

Trump bị đồng minh NATO quay lưng lại hoàn toàn xứng đáng.

https://www.facebook.com/share/p/1CVSEWfkwN/

Bài viết liên quan:

SÁU VI PHẠM KHIẾN MỸ ĐƠN ĐỘC - TRUMP ĐỨNG MỘT MÌNH!

https://www.facebook.com/share/p/1KJnzWXP3R/

Quan chức an ninh Mỹ từ chức để phản đối chiến sự Iran

 

Quan chức an ninh Mỹ từ chức để phản đối chiến sự Iran

•  
•  
•  
•  
•  
•  

 

Lãnh đạo cơ quan chống khủng bố của Mỹ từ chức để phản đối chiến sự Iran, cho rằng Washington bị kéo vào xung đột vì áp lực từ Israel.

"Sau nhiều cân nhắc, tôi đã quyết định rời khỏi vị trí Giám đốc Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia, có hiệu lực ngay hôm nay. Tôi không thể làm trái lương tâm và ủng hộ cuộc chiến đang diễn ra với Iran. Họ không phải là mối đe dọa cận kề của đất nước. Rõ ràng chúng ta bước vào cuộc chiến này vì áp lực từ Israel và những tổ chức vận động hành lang quyền lực của họ tại Mỹ", Giám đốc Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia Mỹ (NCTC) Joe Kent ngày 17/3 tuyên bố trên X.

Ông đính kèm lá thư gửi Tổng thống Donald Trump trong bài đăng. Kent viết rằng các quan chức Israel và một số cá nhân có ảnh hưởng trong truyền thông Mỹ đã thúc đẩy chiến dịch thông tin sai lệch nhằm kích động chiến tranh với Iran.

 

Theo ông, chiến dịch này khiến chính phủ Mỹ nhầm tưởng Iran đã trở thành mối đe dọa cận kề và có thể nhanh chóng bị đánh bại. Kent cho rằng chiến thuật này tương tự cách Mỹ bị cuốn vào cuộc chiến Iraq trước đây.

Trong thư từ chức, Kent nhấn mạnh ủng hộ đối với những giá trị và chính sách đối ngoại mà ông Trump từng nêu trong các chiến dịch tranh cử năm 2016, 2020 và 2024.

Tuy nhiên, ông cho rằng những cuộc chiến tại Trung Đông đã khiến Mỹ mất đi sinh mạng của nhiều binh sĩ và làm suy giảm nguồn lực quốc gia. Ông kêu gọi Tổng thống Trump suy ngẫm kỹ lưỡng về cuộc chiến và cân nhắc thay đổi hướng đi khi còn có thể.

"Thời điểm để hành động quyết đoán là ngay bây giờ. Ngài có thể đảo ngược tình thế và vạch ra con đường mới cho đất nước", ông viết.

Joe Kent, Giám đốc Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia Mỹ, tranh luận tại Oregon khi ứng cử hạ nghị sĩ năm 2024. Ảnh: AP

Nhà Trắng và Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia chưa đưa ra bình luận. Một số quan chức tình báo Mỹ chia sẻ với AP rằng họ bất ngờ trước quyết định từ chức này.

Ông Kent trở thành quan chức cấp cao đầu tiên trong chính quyền Trump từ chức để phản đối cuộc chiến với Iran. Là người đứng đầu NCTC, ông phụ trách cơ quan chuyên phân tích và phát hiện các mối đe dọa khủng bố nhằm vào Mỹ.

Trước khi gia nhập chính quyền Trump, Kent từng tranh cử quốc hội hai lần tại bang Washington nhưng đều thất bại. Ông từng phục vụ trong quân đội với 11 lần triển khai nhiệm vụ trong lực lượng Mũ nồi Xanh, sau đó làm việc cho Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA).

Ông được Thượng viện phê chuẩn vào vị trí giám đốc NCTC hồi tháng 7/2025 với kết quả bỏ phiếu 52-44. Quá trình bổ nhiệm vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các nghị sĩ Dân chủ, trong khi nhiều nghị sĩ Cộng hòa ca ngợi kinh nghiệm và năng lực chuyên môn của ông. Thượng nghị sĩ Tom Cotton, Chủ tịch Ủy ban Tình báo Thượng viện, từng nói Kent "dành cả sự nghiệp để chống khủng bố và bảo vệ người dân Mỹ".

Iran thời gian qua liên tục phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) nhằm vào các cơ sở của quân đội Mỹ cũng như mục tiêu dân sự tại nhiều nước vùng Vịnh, nhằm đáp trả chiến dịch mà Mỹ và Israel phát động ngày 28/2.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã có hơn 200 binh sĩ Mỹ bị thương trong 16 ngày chiến sự với Iran, trong đó có 10 trường hợp nghiêm trọng. Quân đội Mỹ ghi nhận 7 binh sĩ thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Iran. Bên cạnh đó, 6 quân nhân khác tử vong tuần trước khi một máy bay tiếp dầu KC-135 rơi tại Iraq.

Thanh Danh (Theo AP, Reuters)

KHI ĐẠI BIỂU NHÂN DÂN TỰ NGUYỆN HÓA THÂN THÀNH QUAN LẠI

 

 

KHI ĐẠI BIỂU NHÂN DÂN TỰ NGUYỆN HÓA THÂN THÀNH QUAN LẠI

 

 

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong ·10h ·

 

Buổi lễ đọc Thông điệp Liên bang của Donald Trump đêm qua không chỉ phơi bày thói quen nói dối đã trở nên quen thuộc của một tổng thống, mà còn bộc lộ một điều đáng sợ hơn nhiều: sự sụp đổ của ý thức liêm sỉ và trách nhiệm công vụ nơi các nghị sĩ Cộng hòa, những người được Hiến pháp trao cho vai trò đại biểu nhân dân, chứ không phải kẻ hầu hạ quyền lực.

Việc Trump nói dối, thổi phồng thành tích, xuyên tạc thực tế kinh tế, biên giới hay pháp quyền là điều có thể dự đoán trước. Đó đã trở thành “phong cách chính trị” của ông ta.

Nhưng điều khiến người ta choáng váng không phải là nội dung bài diễn văn, mà là thái độ xun xoe, bợ đỡ, vỗ tay vô điều kiện, đứng dậy hoan hô như một nghi thức triều đình của hàng loạt nghị sĩ Cộng hòa trong hội trường Quốc hội Hoa Kỳ.

Nhìn cảnh ấy, người dân không thể không liên tưởng đến truyện ngụ ngôn Hoàng đế cởi truồng, nơi cả triều đình cùng giả vờ ca ngợi bộ long bào không tồn tại, chỉ vì sợ mất ân sủng.

Thậm chí, khung cảnh ấy còn gợi nhớ đến những “quốc hội biểu diễn” ở Triều Tiên hay Việt Nam, nơi các đại biểu đồng loạt vỗ tay theo nhịp, không phải để đại diện cho nhân dân, mà để chứng minh lòng trung thành với lãnh tụ.

Không ai nghĩ rằng một cảnh tượng như vậy lại diễn ra tại Mỹ, quốc gia đang tiến gần tới lễ kỷ niệm 250 năm nền dân chủ lập hiến.

Nói dối để che giấu sự bất tài và thiếu đạo đức là đặc trưng của mọi nền quân chủ chuyên chế và mọi chế độ độc tài.

Nhưng ngay cả trong các nền quân chủ xưa, lịch sử vẫn ghi nhận những tôi trung – những bậc đại thần còn giữ được khí phách, liêm sỉ và lòng tự trọng.

Họ dám can gián, dám nói sự thật, dù biết có thể phải trả giá bằng chức tước, tù đày, thậm chí tính mạng. Hình ảnh những người “thà chết trong vạc dầu còn hơn sống nhục” không phải là huyền thoại đạo đức, mà là thước đo của liêm sỉ quyền lực.

So với chuẩn mực ấy, thái độ của các nghị sĩ Cộng hòa trong đêm Thông điệp Liên bang là một sự tụt dốc thê thảm. Họ không cần phải mất công fact-check các con số của Trump.

Họ chỉ cần nhìn vào thực tế đang diễn ra ngoài kia: giá vàng tăng cao phản ánh bất ổn và mất niềm tin; hàng ngàn cuộc biểu tình nổ ra trên khắp nước Mỹ; châu Âu và các đồng minh truyền thống ngày càng quay lưng; Tòa án Tối cao vừa bác bỏ các chính sách thuế quan phi pháp; vật giá leo thang, người nghèo và tầng lớp trung lưu chật vật từng ngày.

Tất cả những điều đó là những cái tát không thể chối cãi vào bài diễn văn đầy mỹ từ của Trump.

Nếu còn một chút ý thức về chức vụ, về lời tuyên thệ trước Hiến pháp, các nghị sĩ ấy lẽ ra phải gạt bỏ tinh thần đảng phái để đứng về phía nhân dân – ít nhất là bằng sự im lặng có phẩm giá, hoặc bằng thái độ không đồng lõa.

Nhưng không. Họ đã chọn con đường ngược lại: vỗ tay cho điều sai, hoan hô cho dối trá, và tự nguyện biến mình thành phông nền cho một màn tuyên truyền cá nhân.

Ở điểm này, họ không chỉ đánh mất liêm sỉ của một nghị sĩ trong nền dân chủ, mà còn trở nên vô liêm sỉ hơn cả nhiều “đại biểu” trong các chế độ độc tài, những người ít nhất còn có thể viện dẫn cái cớ rằng họ không có lựa chọn.

Các nghị sĩ Cộng hòa thì có lựa chọn, có quyền lực, có Hiến pháp bảo vệ – nhưng vẫn cúi đầu.

Đọc diễn văn của Trump, người có tri thức cảm thấy ghê tởm một phần. Nhưng nhìn thái độ của các nghị sĩ Cộng hòa trong hội trường Quốc hội, cảm giác ấy tăng lên gấp mười.

Bởi một nền dân chủ không sụp đổ chỉ vì một kẻ nói dối đứng trên bục diễn thuyết, mà sụp đổ khi những người được giao nhiệm vụ kiểm soát quyền lực tự nguyện từ bỏ liêm sỉ và vai trò của mình.

TRUE SOCIAL

 

NETANYAHU (Mar;15 2026 )

 

ĐIỂM YẾU LỚN NHẤT TRONG LẬP LUẬN DÙNG VŨ LỰC ĐỂ NGĂN IRAN CÓ VŨ KHÍ HẠT NHÂN.

 

Sự Thật Lề Đường (STLĐ)

Hoai Linh Ngoc Duong ·Yesterday at 12:52 PM ·

ĐIỂM YẾU LỚN NHẤT TRONG LẬP LUẬN DÙNG VŨ LỰC ĐỂ NGĂN IRAN CÓ VŨ KHÍ HẠT NHÂN.

Trong các tranh luận hiện nay về cuộc xung đột giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran, những người ủng hộ đường lối cứng rắn của Tổng thống Donald Trump thường đưa ra một lập luận quen thuộc: phải dùng vũ lực ngay từ bây giờ để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, bởi nếu không Iran sẽ trở thành một “Bắc Triều Tiên thứ hai”, có khả năng đe dọa Israel và thậm chí cả Hoa Kỳ.

Thoạt nghe, lập luận này có vẻ hợp lý về mặt an ninh. Nhưng nếu phân tích sâu hơn dưới góc độ luật pháp quốc tế và trật tự toàn cầu sau Thế chiến II, người ta sẽ thấy một điểm yếu căn bản: không một quốc gia nào có quyền đơn phương dùng vũ lực để ngăn một quốc gia khác phát triển vũ khí, trừ khi có sự cho phép của cộng đồng quốc tế thông qua United Nations Security Council.

Luật pháp quốc tế không cho phép “đánh phủ đầu”

Sau năm 1945, cộng đồng quốc tế đã xây dựng một hệ thống luật lệ nhằm ngăn chặn các cuộc chiến tranh đơn phương. Cơ sở pháp lý của hệ thống này nằm trong United Nations và đặc biệt là United Nations Charter.

Theo hiến chương này, việc sử dụng vũ lực chỉ hợp pháp trong hai trường hợp:

1. Tự vệ khi bị tấn công vũ trang.

2. Hành động tập thể do Hội đồng Bảo an cho phép.

Ngoài hai trường hợp đó, mọi hành động quân sự đều bị xem là vi phạm nguyên tắc cấm sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.

Vì vậy, nếu Hoa Kỳ hay Israel tự cho mình quyền tấn công Iran chỉ vì lo ngại nước này có thể phát triển vũ khí hạt nhân trong tương lai, thì điều đó sẽ tạo ra một tiền lệ nguy hiểm. Bởi nếu lập luận đó được chấp nhận, các cường quốc khác cũng có thể làm điều tương tự.

Một tiền lệ nguy hiểm cho thế giới

Nếu Washington cho rằng mình có quyền đánh Iran để ngăn chặn một mối đe dọa tiềm tàng, thì theo logic đó:

- Vladimir Putin có thể viện dẫn lý do an ninh để tấn công các nước láng giềng.

- Xi Jinping cũng có thể sử dụng lập luận tương tự đối với các quốc gia trong khu vực.

Khi đó, trật tự quốc tế dựa trên luật pháp sẽ bị thay thế bằng luật của kẻ mạnh. Và đó chính là điều mà hệ thống Liên Hợp Quốc được tạo ra để ngăn chặn.

Sự mâu thuẫn trong chính sách của chính quyền Trump

Một nghịch lý khác nằm ngay trong chính sách của Washington. Năm 2015, Iran đã ký thỏa thuận hạt nhân với nhóm các cường quốc quốc tế, được biết đến với tên gọi Joint Comprehensive Plan of Action dưới thời Barack Obama.

Thỏa thuận này cho phép thanh sát quốc tế và hạn chế chương trình hạt nhân của Iran trong nhiều năm. Nhưng năm 2018, chính quyền của Donald Trump đã đơn phương rút khỏi thỏa thuận đó.

Nếu một cơ chế ngoại giao đã tồn tại để kiểm soát chương trình hạt nhân Iran, thì việc phá bỏ nó rồi sau đó dùng vũ lực để giải quyết vấn đề rõ ràng là một vòng luẩn quẩn do chính sách sai lầm tạo ra.

Thậm chí trong nhiều tuyên bố sau các cuộc không kích năm 2025, chính Tổng thống Trump cũng khẳng định rằng các cơ sở hạt nhân của Iran đã bị phá hủy. Nếu điều đó là đúng, thì câu hỏi hiển nhiên đặt ra là: vì sao phải tiếp tục sử dụng vũ lực?

Vũ khí hạt nhân và logic răn đe

Một thực tế khác thường bị bỏ qua trong các tranh luận chính trị là: vũ khí hạt nhân chủ yếu đóng vai trò răn đe, không phải vũ khí để sử dụng.

Trong lịch sử hiện đại, chưa có một quốc gia nào sử dụng vũ khí hạt nhân chống lại một cường quốc khác, bởi hậu quả sẽ là sự hủy diệt lẫn nhau. Nguyên lý này thường được gọi là “răn đe hạt nhân”.

Ngay cả những quốc gia bị xem là đối đầu với phương Tây như Bắc Triều Tiên cũng hiểu rõ rằng việc sử dụng vũ khí hạt nhân sẽ dẫn đến sự tự hủy diệt của chính mình.

Do đó, khả năng một quốc gia chủ động dùng vũ khí hạt nhân để “tự sát cùng đối thủ” gần như bằng không, trừ khi họ bị dồn vào tình thế tuyệt vọng bởi chiến tranh hoặc xâm lược từ bên ngoài.

Một nghịch lý của trật tự quốc tế

Điều trớ trêu là chính sự tồn tại của vũ khí hạt nhân lại góp phần bảo vệ một nguyên tắc quan trọng của hệ thống quốc tế: không một quốc gia nào có thể dễ dàng xâm lược quốc gia khác.

Những nước sở hữu vũ khí hạt nhân thường phải trả giá bằng:

- các lệnh cấm vận kinh tế

- sự cô lập ngoại giao

- áp lực từ cộng đồng quốc tế

Nhưng đổi lại, họ có một mức độ an ninh nhất định trước nguy cơ bị tấn công từ bên ngoài.

Đó là một nghịch lý của thế giới hiện đại: vũ khí hủy diệt hàng loạt vừa là mối đe dọa, vừa là một cơ chế răn đe ngăn chặn chiến tranh giữa các cường quốc.

Điểm yếu lớn nhất trong lập luận của những người ủng hộ giải pháp quân sự đối với Iran không nằm ở việc họ lo ngại về vũ khí hạt nhân. Sự lo ngại đó là có thật và hoàn toàn chính đáng.

Điểm yếu nằm ở chỗ họ tin rằng một quốc gia có thể tự cho mình quyền dùng vũ lực để giải quyết vấn đề đó.

Nếu nguyên tắc này được chấp nhận, thế giới sẽ quay trở lại thời kỳ trước năm 1945, khi chiến tranh phòng ngừa và chiến tranh phủ đầu trở thành công cụ chính trị bình thường.

Và khi đó, luật pháp quốc tế sẽ không còn là nền tảng của trật tự toàn cầu nữa — mà chỉ còn lại quyền lực của kẻ mạnh.