Hoai Linh Ngoc Duong ·Yesterday at 12:52 PM ·
ĐIỂM YẾU LỚN
NHẤT TRONG LẬP LUẬN DÙNG VŨ LỰC ĐỂ NGĂN IRAN CÓ VŨ KHÍ HẠT NHÂN.
Trong các
tranh luận hiện nay về cuộc xung đột giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran, những người ủng
hộ đường lối cứng rắn của Tổng thống Donald Trump thường đưa ra một lập luận
quen thuộc: phải dùng vũ lực ngay từ bây giờ để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt
nhân, bởi nếu không Iran sẽ trở thành một “Bắc Triều Tiên thứ hai”, có khả năng
đe dọa Israel và thậm chí cả Hoa Kỳ.
Thoạt nghe,
lập luận này có vẻ hợp lý về mặt an ninh. Nhưng nếu phân tích sâu hơn dưới góc
độ luật pháp quốc tế và trật tự toàn cầu sau Thế chiến II, người ta sẽ thấy một
điểm yếu căn bản: không một quốc gia nào có quyền đơn phương dùng vũ lực để
ngăn một quốc gia khác phát triển vũ khí, trừ khi có sự cho phép của cộng đồng
quốc tế thông qua United Nations Security Council.
Luật pháp quốc
tế không cho phép “đánh phủ đầu”
Sau năm
1945, cộng đồng quốc tế đã xây dựng một hệ thống luật lệ nhằm ngăn chặn các cuộc
chiến tranh đơn phương. Cơ sở pháp lý của hệ thống này nằm trong United Nations
và đặc biệt là United Nations Charter.
Theo hiến
chương này, việc sử dụng vũ lực chỉ hợp pháp trong hai trường hợp:
1. Tự vệ khi
bị tấn công vũ trang.
2. Hành động
tập thể do Hội đồng Bảo an cho phép.
Ngoài hai
trường hợp đó, mọi hành động quân sự đều bị xem là vi phạm nguyên tắc cấm sử dụng
vũ lực trong quan hệ quốc tế.
Vì vậy, nếu
Hoa Kỳ hay Israel tự cho mình quyền tấn công Iran chỉ vì lo ngại nước này có thể
phát triển vũ khí hạt nhân trong tương lai, thì điều đó sẽ tạo ra một tiền lệ
nguy hiểm. Bởi nếu lập luận đó được chấp nhận, các cường quốc khác cũng có thể
làm điều tương tự.
Một tiền lệ
nguy hiểm cho thế giới
Nếu
Washington cho rằng mình có quyền đánh Iran để ngăn chặn một mối đe dọa tiềm
tàng, thì theo logic đó:
- Vladimir
Putin có thể viện dẫn lý do an ninh để tấn công các nước láng giềng.
- Xi Jinping
cũng có thể sử dụng lập luận tương tự đối với các quốc gia trong khu vực.
Khi đó, trật
tự quốc tế dựa trên luật pháp sẽ bị thay thế bằng luật của kẻ mạnh. Và đó chính
là điều mà hệ thống Liên Hợp Quốc được tạo ra để ngăn chặn.
Sự mâu thuẫn
trong chính sách của chính quyền Trump
Một nghịch
lý khác nằm ngay trong chính sách của Washington. Năm 2015, Iran đã ký thỏa thuận
hạt nhân với nhóm các cường quốc quốc tế, được biết đến với tên gọi Joint
Comprehensive Plan of Action dưới thời Barack Obama.
Thỏa thuận
này cho phép thanh sát quốc tế và hạn chế chương trình hạt nhân của Iran trong
nhiều năm. Nhưng năm 2018, chính quyền của Donald Trump đã đơn phương rút khỏi
thỏa thuận đó.
Nếu một cơ
chế ngoại giao đã tồn tại để kiểm soát chương trình hạt nhân Iran, thì việc phá
bỏ nó rồi sau đó dùng vũ lực để giải quyết vấn đề rõ ràng là một vòng luẩn quẩn
do chính sách sai lầm tạo ra.
Thậm chí
trong nhiều tuyên bố sau các cuộc không kích năm 2025, chính Tổng thống Trump
cũng khẳng định rằng các cơ sở hạt nhân của Iran đã bị phá hủy. Nếu điều đó là
đúng, thì câu hỏi hiển nhiên đặt ra là: vì sao phải tiếp tục sử dụng vũ lực?
Vũ khí hạt
nhân và logic răn đe
Một thực tế
khác thường bị bỏ qua trong các tranh luận chính trị là: vũ khí hạt nhân chủ yếu
đóng vai trò răn đe, không phải vũ khí để sử dụng.
Trong lịch sử
hiện đại, chưa có một quốc gia nào sử dụng vũ khí hạt nhân chống lại một cường
quốc khác, bởi hậu quả sẽ là sự hủy diệt lẫn nhau. Nguyên lý này thường được gọi
là “răn đe hạt nhân”.
Ngay cả những
quốc gia bị xem là đối đầu với phương Tây như Bắc Triều Tiên cũng hiểu rõ rằng
việc sử dụng vũ khí hạt nhân sẽ dẫn đến sự tự hủy diệt của chính mình.
Do đó, khả
năng một quốc gia chủ động dùng vũ khí hạt nhân để “tự sát cùng đối thủ” gần
như bằng không, trừ khi họ bị dồn vào tình thế tuyệt vọng bởi chiến tranh hoặc
xâm lược từ bên ngoài.
Một nghịch
lý của trật tự quốc tế
Điều trớ
trêu là chính sự tồn tại của vũ khí hạt nhân lại góp phần bảo vệ một nguyên tắc
quan trọng của hệ thống quốc tế: không một quốc gia nào có thể dễ dàng xâm lược
quốc gia khác.
Những nước sở
hữu vũ khí hạt nhân thường phải trả giá bằng:
- các lệnh cấm
vận kinh tế
- sự cô lập
ngoại giao
- áp lực từ
cộng đồng quốc tế
Nhưng đổi lại,
họ có một mức độ an ninh nhất định trước nguy cơ bị tấn công từ bên ngoài.
Đó là một
nghịch lý của thế giới hiện đại: vũ khí hủy diệt hàng loạt vừa là mối đe dọa, vừa
là một cơ chế răn đe ngăn chặn chiến tranh giữa các cường quốc.
Điểm yếu lớn
nhất trong lập luận của những người ủng hộ giải pháp quân sự đối với Iran không
nằm ở việc họ lo ngại về vũ khí hạt nhân. Sự lo ngại đó là có thật và hoàn toàn
chính đáng.
Điểm yếu nằm
ở chỗ họ tin rằng một quốc gia có thể tự cho mình quyền dùng vũ lực để giải quyết
vấn đề đó.
Nếu nguyên tắc
này được chấp nhận, thế giới sẽ quay trở lại thời kỳ trước năm 1945, khi chiến
tranh phòng ngừa và chiến tranh phủ đầu trở thành công cụ chính trị bình thường.
Và khi đó,
luật pháp quốc tế sẽ không còn là nền tảng của trật tự toàn cầu nữa — mà chỉ
còn lại quyền lực của kẻ mạnh.
